Elementarz gimnazjalisty


Test humanistyczny
Zainspirowani przeszłością

Test przygotowany przez ekspertów Centralnej Komisji Egzaminacyjnej

Humanistyczne
Następny
Spis testów
Wybór pytań
Index

Zadanie 12. (0-1)

Śmieją się z nas, starych, że my radzi zawsze mówić o dawnych czasach i o dawnych ludziach. Ale kiedy bo i czasy, i ludzie byli lepsi niż teraz! Wielkie sądy Boże... Pan Bóg Sodomie był gotów odpuścić, gdyby się w niej przynajmniej dziesięciu sprawiedliwych znalazło; czyż już i tak małej liczby u nas nie było, aby ojczyznę ocalić?

Gdyby najznakomitsza cnota ludzka mogła przeważyć wyroki Najwyższego, pan Tadeusz jeden ojczyznę by ocalił. Starzec, puszczę wodze nadziei, wszak mówią, że przed śmiercią czasem duch wieszczy ogarnia: nasi wnukowie doczekają się, że w Nowogródku Rejten(1) ze spiżu posąg otrzyma.

Nieraz pomimowolna pycha rozszerza piersi moje, że pierwiastki mojego żywota z nim przepędziłem, że od jednych mistrzów z nim nauki brałem, że obok niego na ławach szkolnych siadywałem, żem podzielał jego zabawy.

W szkołach panu Tadeuszowi wszyscyśmy wyższość nad sobą przyznawali. W postępkach łagodny i pokorny, nieprzejednany był dla zdrajców ojczyzny.

Jak w szkołach był zapalonym Polakiem, tak z nich wyszedłszy gorliwym był obywatelem; i można powiedzieć, że nie tylko każda myśl jego, ale nawet każde tchnienie było dla ojczyzny.

Zbierał się sejm(2), ale już było wiadomo, że się gotował przez niego okropny, a w dziejach naszych niesłychany zamach na ojczyznę. Pan Tadeusz, co nigdy o żaden urząd nie prosił i unikał nawet dotąd sejmików, podał się na posła, aby na ostatnim szańcu prawa bronić sławy narodu. O dniu najhaniebniejszy, a razem najchlubniejszy dla Polski, w którym nasze nowogródzkie poselstwo usłyszało głos znieważonej i konającej ojczyzny! Zbierają się posłowie: kanclerz zaprasza Ponińskiego na marszałka.

- Przystąpmy do wyboru marszałka walnego sejmu.

- Tadeusza Rejtena obieramy marszałkiem! - odezwał się Korsak, Bohuszewicz i trzech innych posłów, kupiących się przy Rejtenie.

- Nie damy się owładać przez pięciu posłów, konfederacji(3) chcemy i Ponińskiego za jej marszałka!

Wyrodki wydzierają laskę Rejtenowi; pięciu wszystkim się opierają.

- Nie ma zgody na konfederacją! - krzyczy Rejten. - Na Boga, na rany Chrystusa, zaklinam was, bracia, nie plamcie imienia polskiego! Pamiętajcie na waszą przysięgę! Pamiętajcie, że podział kraju zaraz po zawiązaniu konfederacji nastąpi!

Świętokradzkie ręce biją Rejtena i jego kolegów, a Poniński, ośmielony, już z laską(4) w ręku, śmie sejm zagajać. Korsak i Bohuszewicz, szamocąc się między oprawcami, krzyczą:

- Nie wyjdziem z tej izby, chyba trupami, a na zdradę ojczyzny nie pozwolim!

- Panowie bracia - odzywa się Poniński - widać, że ci panowie zmysły mają pomieszane. Nie oglądajmy się na nich, a postępujmy w obradach naszych. Zapraszam panów do zapisania aktu konfederacji.

- Zdrajco! - krzyknął Rejten - jak ty śmiesz marszałkiem się ogłaszać, kiedy nie ma sejmu!

Poniński, zapisawszy akt, solwował(5) sesją na dzień pojutrzejszy, a posłowie się porozchodzili, oprócz wiernych tych sześciu. Nie było ofiar, którymi by ich nie kuszono, aby od manifestu odstąpili, a zrobili akces(6) do konfederacji. Straszono ich odsądzeniem od czci i konfiskatą majątków; ale ci mężowie milczeniem pełnym pogardy odpowiedzieli. Wywieziono ich na koniec za miasto.

Pan Tadeusz osiadł w Gruszówce. Ale jak doszła do niego wieść o pierwszym podziale ojczyzny, tego ciosu wytrzymać nie mógł - i rozum jego rozbił się, przywalony sromotą publiczną. Nikomu do siebie przystępu nie dawał. Kiedy ośmieliłem się go nawiedzić, gdy mnie jemu oznajmiono, przypomniał mnie sobie:

- Seweryn Soplica to kolega szkolny i wojskowy; a dobrze, niech wnijdzie.

Henryk Rzewuski, "Pamiątki Soplicy" (fragmenty), Warszawa 1978

(1) Rejten - Rejtan

(2) sejm - tu: sejm z 1773 r., na którym zatwierdzono pierwszy rozbiór Polski

(3) sejm pod konfederacją - w czasie takiego sejmu uchwały podejmowano większością głosów

(4) laska - symbol godności marszałkowskiej

(5) solwował sesją - odłożył sesję

(6) zrobili akces - przystąpili




Które objaśnienie najtrafniej charakteryzuje powyższy tekst?

A. Opowieść mająca związek z jakimś regionem, miejscowością itp., oparta zwykle na legendzie lub micie.

B. Opowieść o bogach, legendarnych bohaterach oraz o nadnaturalnych wydarzeniach z udziałem tych postaci.

C. Opowieść fantastyczna, oparta zwykle na podaniach ludowych, pełna niezwykłości i cudowności.

D. Opowieść oparta na bezpośredniej obserwacji narratora, jego wspomnieniach i przeżyciach, charakteryzująca się swobodnym stylem wypowiedzi.